Thais op de markt: prijzen vragen, afdingen en kleren kopen

Om op een Thaise markt te winkelen, wijs je aan wat je wilt en vraag je อันนี้เท่าไหร่ an-níi tâo-rài, ‘hoeveel kost dit?’. Om af te dingen, glimlach je en vraag je ลดได้ไหม lót dâai mǎi, ‘kunt u wat zakken met de prijs?’. Heb je besloten, dan zeg je เอาอันนี้ ao an-níi, ‘ik neem deze’, en als je alleen rondkijkt, ดูก่อน duu gɔ̀ɔn, ‘ik kijk eerst even’. Sluit elke zin af met ครับ kráp (mannelijke spreker) of ค่ะ / คะ kâ / ká (vrouwelijke spreker).

Met die vier zinnen red je je op de meeste markten in Thailand, van de versmarkt ’s ochtends in je soi tot een nachtmarkt vol kleren en tassen. Dit artikel voegt toe wat eromheen komt: eenheden en classificatoren, de ongeschreven regels van het afdingen, maten en kleuren, en hoe je betaalt.

De prijs vragen in het Thais

เท่าไหร่ tâo-rài wordt ook gespeld als เท่าไร; je ziet allebei en ze klinken hetzelfde. Het Thais zet het vraagwoord aan het einde van de zin, dus ‘deze, hoeveel?’ is de natuurlijke woordvolgorde.

Het antwoord komt meestal als kaal getal, zonder บาท bàat: ห้าสิบ hâa-sìp betekent 50 baht. Verkopers korten ronde prijzen ook af op een manier die beginners verrast: ร้อยห้า rɔ́ɔi-hâa is meestal 150 (kort voor ร้อยห้าสิบ), en พันสอง pan-sɔ̌ɔng is 1200. Twijfel je, vraag dan of ze het herhalen of intikken op een telefoon of rekenmachine; verkopers doen dat voortdurend. Om prijzen vlot te lezen, begin je met ons artikel over Thaise getallen.

Kilo’s, ‘per’ en stuks

Fruit, groente en vlees worden per gewicht verkocht; kleren en spullen per stuk. Het woordje ละ lá, ‘per’, verbindt de twee: eenheid + ละ + prijs.

ขีด kìit is heel handig voor kleine hoeveelheden, en voor Nederlanders makkelijk te onthouden: het is precies ons ons. สองขีด sɔ̌ɔng kìit is 200 gram chilipepers, noten of gedroogd fruit.

Als je dingen telt, zet het Thais een classificator achter het getal, gekozen naar het soort voorwerp: เอาสองอัน ao sɔ̌ɔng an (‘ik neem er twee’). Deze kom je op de markt tegen:

Vergeet je de juiste, dan wordt อัน an bijna overal begrepen. Het hele systeem staat in ons artikel over Thaise classificatoren.

Beleefd afdingen in het Thais

Afdingen in Thailand is een vriendelijk spel, geen gevecht. Het wordt verwacht op kleding-, souvenir- en nachtmarkten, het gaat met een glimlach, en de korting is meestal bescheiden.

หน่อย nɔ̀i (‘een beetje’) is het toverwoord: het maakt van een eis een vriendelijk verzoek. ไป bpai na een bijvoeglijk naamwoord betekent ‘te’: แพงไป is ‘te duur’, niet gewoon ‘duur’.

Een typisch gesprek gaat zo:

1. Vraag de prijs: ตัวนี้เท่าไหร่ครับ dtua-níi tâo-rài kráp (voor een shirt).
2. Reageer luchtig, met een glimlach: แพงไปนิดหน่อย pɛɛng bpai nít-nɔ̀i, ‘een beetje te duur’.
3. Vraag om korting of stel een prijs voor: ลดหน่อยได้ไหม, en dan ร้อยห้าสิบได้ไหม rɔ́ɔi-hâa-sìp dâai mǎi.
4. Sluit de deal met ตกลง dtòk-long of เอา ao, of loop beleefd weg met ไม่เป็นไรครับ ขอบคุณ mâi-bpen-rai kráp, kɔ̀ɔp-kun.

Verkopers antwoorden met ได้ dâai (‘oké’), ไม่ได้ mâi dâai (‘kan niet’), ลดให้แล้ว lót hâi lɛ́ɛo (‘ik heb al voor je gezakt’) of ขาดทุน kàat-tun (‘dan maak ik verlies’). Meerdere dingen kopen is de betrouwbaarste hefboom: in het verhaal De nachtmarkt krijgt Hugo twee tassen voor vierhonderd baht en met แถม tɛ̌ɛm een gratis strikje erbij. Zijn allereerste afdingpartij, over mango’s, staat in Op de markt.

Wanneer je niet afdingt

Afdingen op de verkeerde plek is voor iedereen ongemakkelijk. De prijzen liggen vast in:

• De 7-Eleven, supermarkten en winkelcentra. De prijs op het etiket is de prijs. Hugo probeert het toch in het verhaal In het winkelcentrum, zonder succes.
• Eetkraampjes en restaurants, vooral als de prijzen op een bord staan. De marges op streetfood zijn klein, en een bord eten is al goedkoop.
• Kleine dagelijkse dingen op de versmarkt. Afdingen over vijf of tien baht op groente komt gierig over.

Op een versmarkt vragen mensen in plaats van korting soms om iets extra: een paar chilipepers meer of een handje kruiden erbij.

Kleren kopen: maten, kleuren en passen

Bij een kledingkraam krijgen shirts en broeken de classificator ตัว dtua: ตัวนี้ dtua-níi is ‘deze’ (kledingstuk), en vragen over de maat zijn er ook op gebouwd.

Maten worden meestal met de Engelse letters S, M, L, XL aangeduid. Veel marktkleding is ฟรีไซซ์ frii-sai, ‘one size’, en kraampjes hebben vaak geen paskamer: de verkoper houdt het kledingstuk tegen je aan, of je houdt het zelf tegen je lichaam. Schoenen hebben genummerde maten, เบอร์ bəə (van het Engelse ‘number’), en komen in paren, คู่ kûu.

Zo zeg je hoe het zit:

De basiskleuren, na สี sǐi: ดำ dam (zwart), ขาว kǎao (wit), แดง dɛɛng (rood), เหลือง lʉ̌ang (geel), เขียว kǐao (groen), ฟ้า fáa (lichtblauw), ชมพู chom-puu (roze). Hugo’s zoektocht naar een shirt in de goede maat is het verhaal Op de kledingmarkt.

‘Ik neem het’ en ‘ik kijk alleen even’

ดูก่อน duu gɔ̀ɔn is de beleefde manier om verder te kijken als een verkoper je roept. Verkopers begroeten je vaak met เชิญครับ / เชิญค่ะ chəən kráp / chəən kâ, ‘kom gerust kijken’, of vragen เอาอะไรดี ao à-rai dii, ‘wat mag het zijn?’.

Betalen: contant, QR-code en wisselgeld

Betalen met een QR-code kan overal in Thailand, zelfs bij piepkleine kraampjes: aan de kar hangt een geprinte code, gekoppeld aan het nationale PromptPay-systeem, พร้อมเพย์ prɔ́ɔm-pee. Je hebt er een Thaise bankapp voor nodig, dus de meeste toeristen betalen contant.

Contant betekent kleine biljetten. Op een ochtendmarkt is een biljet van 1000 baht voor een zakje fruit van 40 baht een echt probleem voor de verkoper. Vraag ทอนแบงก์พันได้ไหม tɔɔn bɛ́ng-pan dâai mǎi, ‘kunt u duizend wisselen?’, of beter: bewaar briefjes van 20 en 100 voor de markt. Wisselgeld is เงินทอน ngən-tɔɔn.

Etiquette op de markt: winkel met een glimlach

• Houd het luchtig. Je stem verheffen of irritatie tonen laat iedereen gezichtsverlies lijden. Thailanders hechten aan kalm blijven, ใจเย็น jai-yen (‘koel hart’).
• Ding alleen af als je echt wilt kopen, en koop ook als je het over een prijs eens bent. Weglopen na ตกลง is onbeleefd.
• De eerste verkoop telt. Veel verkopers geloven dat de eerste verkoop van de dag, เปิดถุง bpə̀ət-tǔng (‘de zak openen’), geluk brengt voor de rest van de dag. Vroege klanten krijgen daarom soms een goede prijs, en hard afdingen en dan weglopen is op dat moment extra onwelkom.
• Stap nooit op geld. Op bankbiljetten en munten staat de beeltenis van de koning. Rolt er een munt weg, houd hem dan tegen met je hand, niet met je voet.
• Steun de kleine kraampjes. Verkopers zeggen soms อุดหนุนหน่อย ùt-nǔn nɔ̀i, ‘steun me een beetje’: iets kopen bij een kraampje wordt gezien als een vriendelijk gebaar.

Zo oefen je

• Leer eerst de vier kernzinnen: prijs, korting, ‘ik neem het’, ‘ik kijk alleen even’. Voeg daarna eenheden, maten en betalen toe.
• Luister naar echte gesprekken. In Kru May volgen drie verhalen Hugo van zijn eerste mango’s tot kleren en de nachtmarkt, met elke zin voorgelezen op natuurlijke en langzame snelheid, zodat je het ritme van een afdingpartij hoort voordat je het zelf probeert. Voor het eetgedeelte van de markt, zie eten bestellen in het Thais.