Eten bestellen in het Thais: zinnen voor restaurant en streetfood

Om in het Thais eten te bestellen, trek je de aandacht van het personeel met น้องครับ nɔ́ɔng kráp (of น้องค่ะ nɔ́ɔng kâ als je een vrouw bent) en zeg je daarna ขอ kɔ̌ɔ + het gerecht: ขอผัดไทยหนึ่งจานครับ kɔ̌ɔ pàt-tai nʉ̀ng jaan kráp, ‘één pad thai, graag’. Voeg ไม่เผ็ด mâi pèt toe voor ‘niet pittig’ of ไม่ใส่ผักชี mâi sài pàk-chii voor ‘geen koriander’, en als je klaar bent, vraag je de rekening met เช็คบิลด้วย chék-bin dûai.

Dat is het hele geraamte. De rest van dit artikel vult het in: wat het personeel je terugvraagt, hoe je een dieet of allergie uitlegt, hoe je eten meeneemt, en de Thaise namen van de gerechten die je echt op menukaarten en straatkarren ziet.

De ober roepen: พี่ of น้อง

Thailanders zeggen zelden ‘pardon’ om een ober te roepen. Ze gebruiken een familiewoord, dezelfde woorden als in het gezin:

น้อง nɔ́ɔng betekent ‘jongere broer of zus’ en พี่ pîi ‘oudere broer of zus’. Ze gebruiken tegen vreemden is niet te familiair: zo bouwt het Thais een warme, beleefde relatie op. De meeste obers zijn jong, dus น้อง is de standaard; twijfel je over iemands leeftijd, dan is พี่ de vleiende keuze. Steek je hand een beetje op en zeg het op normale toon, zonder met je vingers te knippen of te zwaaien.

Het partikel aan het einde maakt het beleefd: ครับ kráp voor mannen, ค่ะ kâ voor vrouwen (คะ ká bij een vraag of als je iemand roept). Het hele verhaal staat in ons artikel over Thaise beleefdheidspartikels.

Bestellen: ขอ en เอา

Twee werkwoorden doen bijna al het werk:

• ขอ kɔ̌ɔ, ‘mag ik’: beleefd, werkt overal.
• เอา ao, ‘ik neem’: losser, normaal bij straatkraampjes en als je antwoord geeft op een vraag.

Als je een aantal noemt, is de volgorde gerecht + getal + classificator: จาน jaan (bord) voor gerechten, ชาม chaam (kom) voor soepen en noedelsoepen, แก้ว gɛ̂ɛo (glas) voor drankjes, ขวด kùat (fles). De logica wordt uitgelegd in ons artikel over Thaise classificatoren. Vergeet je de classificator, dan krijg je met wijzen en ขออันนี้ kɔ̌ɔ an-níi nog steeds te eten.

Vlees bij een gerecht bestellen gaat volgens hetzelfde patroon: gerecht + vlees. ข้าวผัด kâao-pàt is gebakken rijst, ข้าวผัดหมู kâao-pàt mǔu gebakken rijst met varkensvlees, ข้าวผัดไก่ kâao-pàt gài gebakken rijst met kip. De belangrijkste opties zijn หมู mǔu (varkensvlees), ไก่ gài (kip), เนื้อ nʉ́a (rundvlees), กุ้ง gûng (garnaal), ปลาหมึก bplaa-mʉ̀k (inktvis) en ทะเล tá-lee (zeevruchten).

Wat het personeel je vraagt

Bestellen is een gesprek, en de vragen komen snel terug. Deze moet je herkennen:

Het antwoord is vaak alleen het sleutelwoord: เผ็ดได้ pèt dâai (‘pittig is goed’), เอา ao (‘ja, graag’), ไม่เอา mâi ao (‘nee, dank je’), กินที่นี่ gin tîi-nîi (‘hier’).

Hoe pittig? เผ็ด en zijn gradaties

เผ็ด pèt (lage toon) betekent pittig. Verwar het niet met เป็ด bpèt, ‘eend’: dezelfde toon, maar de eerste medeklinker is aangeblazen in ‘pittig’ en niet aangeblazen in ‘eend’. Voor een Nederlandstalige is bpèt juist de vertrouwde klank: onze p zonder zuchtje lucht. Bij pèt moet je er bewust lucht achter blazen.

‘Niet pittig’ is relatief. Er zit chili in de currypasta, de dressing en de dipsaus, dus ไม่เผ็ด betekent meestal ‘geen extra chili’, niet ‘helemaal niet heet’. Hugo leert dat op de harde manier met zijn eerste pad thai in het verhaal In het restaurant, en in Som tam vraagt hij om ‘een beetje pittig’, met wisselend succes.

In noedelzaakjes voeg je de pit vaak zelf toe. Op elke tafel staat een setje smaakmakers, เครื่องปรุง krʉ̂ang-bprung: chilivlokken (พริกป่น prík-bpòn), suiker (น้ำตาล náam-dtaan), vissaus (น้ำปลา náam-bplaa) en gesneden chilipepers in azijn (พริกน้ำส้ม prík-náam-sôm). Eerst proeven, dan op smaak brengen: zo eten Thailanders noedels.

Geen koriander, vegetarisch, allergieën

Het belangrijkste patroon is ไม่ใส่… mâi sài…, ‘doe er geen … in’. Het werkt voor elk ingrediënt:

Hugo’s heel beleefde verzoek om geen koriander is het hele plot van het verhaal Geen koriander. Voeg ครับ of ค่ะ en een glimlach toe, en de kok helpt je meestal graag.

Vegetarisch en veganistisch eten in het Thais

Het Thais heeft twee woorden voor eten zonder vlees, en die betekenen niet hetzelfde:

• มังสวิรัติ mang-sà-wí-rát: vegetarisch, geen vlees of vis. Zeg ผมกินมังสวิรัติ pǒm gin mang-sà-wí-rát (‘ik eet vegetarisch’).
• เจ jee: het Chinees-Thaise boeddhistische dieet, กินเจ gin jee. Geen vlees, geen dierlijke producten en geen sterk ruikende groenten zoals knoflook en ui. Kraampjes die het verkopen hangen gele vlaggen op met het teken เจ in rood, vooral tijdens het Vegetarisch Festival in het najaar.

De valkuil voor vegetariërs zijn de sauzen: vissaus น้ำปลา náam-bplaa en oestersaus น้ำมันหอย náam-man-hɔ̌i zitten in veel gerechten. Vraag er uitdrukkelijk naar: ไม่ใส่น้ำปลา mâi sài náam-bplaa. Bij een เจ-kraampje is alles al plantaardig.

Allergieën: แพ้

แพ้ pɛ́ɛ betekent ‘allergisch zijn voor’ (het betekent ook ‘verliezen’, bij een spel of wedstrijd). De structuur is onderwerp + แพ้ + voedsel:

ผมแพ้ถั่วลิสง pǒm pɛ́ɛ tùa-lí-sǒng: Ik ben allergisch voor pinda’s.

ฉันแพ้กุ้ง chǎn pɛ́ɛ gûng: Ik ben allergisch voor garnalen (vrouwelijke spreker).

แพ้อาหารทะเล pɛ́ɛ aa-hǎan-tá-lee: allergisch voor zeevruchten.

Heb je een ernstige allergie, neem de zin dan ook op papier in het Thais mee: door lawaai, je accent en een drukke keuken wordt een mondeling verzoek makkelijk gemist.

Meenemen: ใส่ถุง en กลับบ้าน

Thailanders nemen voortdurend eten mee naar huis, in kleine plastic zakjes met een elastiekje erom. Zo vraag je erom:

• ใส่ถุง sài tǔng: ‘doe het in een zakje’, de streetfoodzin.
• กลับบ้าน glàp bâan: ‘naar huis gaan’, het gewone antwoord op กินที่นี่หรือกลับบ้าน.
• ห่อกลับบ้าน hɔ̀ɔ glàp bâan: ‘inpakken om mee naar huis te nemen’, ook voor restjes in een restaurant.

Een volledige bestelling bij een kraampje kan dus zijn: ขอผัดกะเพราหมูสับไข่ดาว กลับบ้านครับ kɔ̌ɔ pàt-gà-prao mǔu-sàp kài-daao, glàp bâan kráp, ‘basilicum met varkensgehakt en een spiegelei, om mee te nemen’.

Om de rekening vragen

ด้วย dûai aan het einde maakt van het verzoek een beleefd ‘alstublieft’. In restaurants kun je ook de blik van de ober vangen en een krabbeltje in de lucht tekenen: iedereen begrijpt dat. Prijzen krijg je in baht, dus het helpt om je Thaise getallen te kennen voordat de rekening komt.

Fooi wordt bij straatkraampjes niet verwacht. In restaurants waar je aan tafel zit, is het gebruikelijk en gewaardeerd om het kleingeld te laten liggen, en sommige zaken rekenen al servicekosten.

Zeggen dat het lekker was

อร่อยมาก is de zin die elke kok in Thailand graag van een buitenlander hoort. Zeg hem met een glimlach als je vertrekt.

15 bekende Thaise gerechten en hoe je ze uitspreekt

Rijst en noedels

Soepen en curry’s

Salades en gegrild

Dessert

Twee spellingsnoten voor wie nieuwsgierig is. กะเพรา (heilige basilicum) staat op menukaarten vaak verkeerd gespeld als กระเพรา, wat in de buurt komt van กระเพาะ grà-pɔ́, ‘maag’. En namen beschrijven het gerecht letterlijk: แกงเขียวหวาน is ‘curry-groen-zoet’, ข้าวเหนียวมะม่วง ‘rijst-kleverig-mango’. Als je een paar dozijn woorden kent, beginnen menukaarten zichzelf te lezen.

Nog één gewoonte om te kennen: Thailanders eten met een lepel en een vork, ช้อน chɔ́ɔn en ส้อม sɔ̂ɔm. Met de vork schuif je het eten op de lepel, en de lepel gaat naar de mond. Eetstokjes, ตะเกียบ dtà-gìap, zijn voor noedelsoepen.

Zo oefen je

• Bestel elke keer in het Thais, ook al gaat het slecht. Begin met ขอ + gerecht + ครับ/ค่ะ en voeg bij elke maaltijd één nieuw element toe: de pittigheid, dan ‘meenemen’, dan de rekening.
• Lees menukaarten hardop. De meeste Thaise menukaarten hebben foto’s en de Thaise naam. Die aan elkaar koppelen is gratis leesoefening.
• Repeteer de scènes voordat je ze beleeft. Drie verhalen van Kru May, In het restaurant, Geen koriander en Som tam, gaan over bestellen, pittigheid en speciale verzoeken, met elke zin opgenomen op natuurlijke en langzame snelheid. Volgende stap: de zinnen om op een Thaise markt te kopen.