De dagen van de week en de maanden in het Thais: datum, kleuren en het Thaise jaar

De dagen van de week in het Thais zijn วันจันทร์ wan-jan (maandag), วันอังคาร wan-ang-kaan (dinsdag), วันพุธ wan-pút (woensdag), วันพฤหัส wan-pá-rʉ́-hàt (donderdag), วันศุกร์ wan-sùk (vrijdag), วันเสาร์ wan-sǎo (zaterdag) en วันอาทิตย์ wan-aa-tít (zondag). Elke dag is genoemd naar een planeet en heeft een eigen gelukskleur. De twaalf maanden, van มกราคม mók-gà-raa-kom (januari) tot ธันวาคม tan-waa-kom (december), volgen een eenvoudig trucje: aan de uitgang zie je of de maand 30 of 31 dagen heeft.

Dit artikel geeft je beide lijsten met hun tonen, en laat daarna zien hoe je er een volledige datum van maakt, hoe het Thaise jaartal werkt (in Thailand is het geen 2026) en hoe je de alledaagse woorden vandaag, morgen en volgende week zegt.

De zeven dagen van de week in het Thais

Elke dag begint met วัน wan, ‘dag’, gevolgd door de naam van een hemellichaam. Voor een Nederlandstalige is dat minder vreemd dan het lijkt: ook bij ons zijn maandag en zondag naar de maan en de zon genoemd, en zaterdag naar Saturnus. Het Thais gaat gewoon de hele week zo door: dinsdag is de dag van Mars, woensdag van Mercurius, enzovoort.

Een paar opmerkingen:

• Donderdag heeft een lange formele naam, วันพฤหัสบดี wan-pá-rʉ́-hàt-sà-bɔɔ-dii. In de spreektaal zegt iedereen วันพฤหัส wan-pá-rʉ́-hàt.
• Stomme letters. จันทร์, ศุกร์, เสาร์ en อาทิตย์ eindigen op letters met het teken ์ (การันต์ gaa-ran), die je niet uitspreekt. Ze bewaren de spelling van het oorspronkelijke Sanskrietwoord. In de gids over het Thaise alfabet lees je hoe slotletters werken.
• Let op de tonen. wan-pút is hoog, wan-sùk laag, wan-sǎo stijgend. De toon is voorspelbaar uit de spelling: ศ is een medeklinker uit de hoge klasse en ศุก is een korte dode lettergreep, dus een lage toon. Onze gids over de Thaise toonregels laat zien hoe dat werkt.
• In gesprekken valt วัน vaak weg na een ander tijdwoord: เสาร์อาทิตย์ sǎo-aa-tít is ‘het weekend’ (letterlijk ‘zaterdag-zondag’).

Zo vraag je welke dag het is:

วันนี้วันอะไร wan-níi wan à-rai: Welke dag is het vandaag?

วันนี้วันเสาร์ wan-níi wan-sǎo: Vandaag is het zaterdag.

Je hoort de dagen in context in het verhaal Maandagochtend, waarin Kru May Hugo de dagen van de week leert, en in Hugo’s week, dat zijn week doorloopt van donderdag tot een zondag die hij slapend doorbrengt.

Waarom elke Thaise dag een kleur heeft

De kleuren komen uit de hindoeïstische astrologie, overgenomen uit India: elke planeet is verbonden met een godheid met een eigen kleur, en dus heeft elke dag er ook een. Dat is geen folklore uit een boek. Thailanders gebruiken het echt:

• Veel mensen weten op welke dag van de week ze geboren zijn, en de kleur van die dag is ‘hun’ kleur. Sommigen kiezen er hun kleding of de kleur van hun auto op.
• Op maandag zie je veel gele shirts, omdat zowel koning Bhumibol (Rama IX) als koning Vajiralongkorn (Rama X) op een maandag geboren is.
• Tempels hebben vaak een boeddhabeeld voor elke dag van de week. Bezoekers brengen een offer bij het beeld van hun geboortedag.

Een veelgestelde vraag bij een praatje is เกิดวันอะไร gə̀ət wan à-rai, ‘op welke dag ben je geboren?’. Zoek je eigen geboortedag op voordat je gaat: het is een prima gespreksopener.

De kleurwoorden, allemaal voorafgegaan door สี sǐi (‘kleur’): เหลือง lʉ̌ang (geel), ชมพู chom-puu (roze), เขียว kǐao (groen), ส้ม sôm (oranje), ฟ้า fáa (lichtblauw), ม่วง mûang (paars), แดง dɛɛng (rood).

Week, werkdag, weekend

In het dagelijkse Thais betekent อาทิตย์ aa-tít zowel ‘zondag’ als ‘week’. De context maakt het duidelijk: อาทิตย์หน้า aa-tít nâa is ‘volgende week’, วันอาทิตย์หน้า wan-aa-tít nâa ‘volgende zondag’.

De 12 maanden in het Thais

Het woord voor ‘maand’ is เดือน dʉan. Je hoort het vaak vóór de naam: เดือนเมษายน dʉan mee-sǎa-yon, ‘de maand april’.

Het trucje: -kom, -aa-yon en februari

De Thaise maandnamen zijn eind negentiende eeuw, onder koning Chulalongkorn, gemaakt uit de tekens van de dierenriem: มกร mók-gà-raa is Steenbok, เมษ mêet is Ram, สิงห์ sǐng is Leeuw. Elk teken kreeg een achtervoegsel: อาคม aa-kom of อายน aa-yon, twee woorden die allebei ‘aankomst’ betekenen, en voor februari อาพันธ์ aa-pan. De keuze van het achtervoegsel verraadt de lengte van de maand:

1. -คม -kom: 31 dagen (januari, maart, mei, juli, augustus, oktober, december).
2. -ายน -aa-yon: 30 dagen (april, juni, september, november).
3. -พันธ์ -pan: alleen februari, met 28 of 29 dagen.

De uitgang is dus een ingebouwd geheugensteuntje, iets wat onze eigen maandnamen niet hebben (in het Nederlands moet je het nog op je knokkels aftellen).

Korte namen in spreek- en schrijftaal

In gesprekken laten Thailanders de uitgang meestal weg: มกรา mók-gà-raa, เมษา mee-sǎa, สิงหา sǐng-hǎa, ธันวา tan-waa. Op schrift, vooral op formulieren, bonnetjes en kalenders, zie je de afkortingen uit de tabel, gemaakt van beginletters met puntjes: ม.ค., เม.ย., ธ.ค.

Hoe zeg je de datum in het Thais?

Het patroon is วันที่ + getal + maand + jaar, in die volgorde, van de kleinste eenheid naar de grootste, precies zoals in het Nederlands:

วันที่ 13 เมษายน wan-tîi sìp-sǎam mee-sǎa-yon: 13 april

วันนี้วันที่เท่าไหร่ wan-níi wan-tîi tâo-rài: De hoeveelste is het vandaag?

วันนี้วันที่เจ็ด wan-níi wan-tîi jèt: Vandaag is het de zevende.

วันที่ wan-tîi betekent ‘de datum’ (letterlijk ‘dag nummer’). Het getal is een gewoon hoofdtelwoord, dus je hebt alleen de Thaise getallen van 1 tot 31 nodig. Onthoud dat een 1 aan het eind เอ็ด èt wordt: de 21e is วันที่ยี่สิบเอ็ด wan-tîi yîi-sìp-èt.

De volledige formele datum zet de weekdag ervoor, zoals in een brief of een krant:

วันเสาร์ที่ 7 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569 wan-sǎo tîi jèt prʉ́t-sà-jì-gaa-yon pɔɔ-sɔ̌ɔ sɔ̌ɔng-pan-hâa-rɔ́ɔi-hòk-sìp-gâao zaterdag 7 november 2026

In cijfers blijft de volgorde dag/maand/jaar: 7/11/2569. Voor een geboortedatum gebruik je เกิด gə̀ət (‘geboren worden’): ผมเกิดวันที่ยี่สิบเอ็ดมีนาคม pǒm gə̀ət wan-tîi yîi-sìp-èt mii-naa-kom, ‘ik ben geboren op 21 maart’.

Het Thaise jaartal: boeddhistische jaartelling, n.Chr. + 543

Thailand telt de jaren vanaf de dood van de Boeddha, in de boeddhistische jaartelling: พุทธศักราช pút-tá-sàk-gà-raat, afgekort tot พ.ศ. en uitgesproken als pɔɔ-sɔ̌ɔ. De regel is eenvoudig:

Thais jaartal = westers jaartal + 543. 2026 n.Chr. is พ.ศ. 2569.

Het westerse jaartal heet ค.ศ. kɔɔ-sɔ̌ɔ (คริสต์ศักราช krít-sàk-gà-raat). Thailanders gebruiken allebei, maar het boeddhistische jaartal is de standaard op officiële documenten, contracten, schoolpapieren, kranten en veel kassabonnen. Huur je een appartement of open je een bankrekening, dan staan de data op je papieren in de jaren 2500.

In de spreektaal korten mensen het jaartal vaak in tot de laatste twee cijfers: ปีหกเก้า bpii hòk-gâao, ‘het jaar ’69’, betekent 2569. Het woord ปี bpii betekent ‘jaar’: ปีนี้ bpii-níi is ‘dit jaar’, ปีหน้า bpii-nâa ‘volgend jaar’.

Vandaag, morgen, gisteren, volgende week

Thaise werkwoorden veranderen niet met de tijd. Tijdwoorden doen al het werk, en daarom horen ze bij de nuttigste woorden die je kunt leren.

Twee woordjes bouwen de meeste hiervan: หน้า nâa (‘voorkant’) betekent ‘volgende’, en ที่แล้ว tîi-lɛ́ɛo (‘dat voorbij is’) betekent ‘vorige’. Ze combineren met elk tijdwoord: วันจันทร์หน้า wan-jan nâa (volgende maandag), เดือนที่แล้ว dʉan tîi-lɛ́ɛo (vorige maand).

Het tijdwoord staat meestal aan het begin of het eind van de zin, en het vertelt in zijn eentje wanneer iets gebeurt:

พรุ่งนี้ผมจะไปตลาด prûng-níi pǒm jà bpai dtà-làat: Morgen ga ik naar de markt.

เมื่อวานฝนตก mʉ̂a-waan fǒn dtòk: Gisteren regende het.

Er is geen woord voor ‘op’ vóór een dag: ‘op maandag’ is gewoon วันจันทร์ wan-jan, en ‘elke maandag’ is ทุกวันจันทร์ túk wan-jan.

Songkran en de drie Thaise nieuwjaren

Data in Thailand hebben een verrassing in petto: het land viert nieuwjaar meer dan eens.

• 1 januari, วันขึ้นปีใหม่ wan-kʉ̂n-bpii-mài, is de officiële nieuwjaarsdag. Sinds 1941 begint het Thaise jaar op die dag; daarvoor begon het jaar in april.
• Songkran, สงกรานต์ sǒng-graan, van 13 tot 15 april, is het traditionele Thaise nieuwjaar. Het valt in de heetste maand en is beroemd om de watergevechten op straat. De rustigere kant is รดน้ำดำหัว rót-náam-dam-hǔa: geurend water over de handen van ouderen gieten om hun zegen te vragen.
• Chinees Nieuwjaar, ตรุษจีน dtrùt-jiin, in januari of februari, wordt uitgebreid gevierd door Thaise families van Chinese afkomst.

Bij alle drie wens je สวัสดีปีใหม่ sà-wàt-dii bpii-mài, ‘gelukkig nieuwjaar’. Hugo ontdekt de natte versie in het verhaal Songkran.

Dagen en maanden oefenen

• Zeg elke ochtend de datum van vandaag in het Thais, met de weekdag en het boeddhistische jaartal: zo train je de dagen, de maanden en de grote getallen in één keer.
• Leer de maanden via hun uitgang. Groepeer de maanden op -คม en de maanden op -ายน; daarna zijn de namen gewoon een rijtje sterrenbeelden.
• Kom de woorden tegen in een verhaal. In Kru May verschijnen de dagen in Maandagochtend en in Hugo’s week, en de woorden voor volgende maand en verjaardagen in De verjaardag van Mali. Je kunt op elk woord tikken, en de toon wordt in kleur getoond.