Vocabulario
La hora en tailandés: el reloj de seis horas explicado
Publicado el · 8 min de lectura
El tailandés tiene dos maneras de decir la hora. En el habla cotidiana se usa un reloj tradicional que divide el día en periodos de unas seis horas, cada uno con su propia palabra: ตี dtii para la madrugada, โมงเช้า moong cháao para la mañana, บ่าย bàai para la primera parte de la tarde, โมงเย็น moong yen para el final de la tarde y ทุ่ม tûm para la noche. Por escrito y en contextos formales, Tailandia usa el reloj de 24 horas con la palabra นาฬิกา naa-lí-gaa. Para preguntar la hora, di กี่โมงแล้ว gìi moong lɛ́ɛo?
El reloj tradicional parece complicado al principio porque el mismo número puede designar cuatro horas distintas: ตีห้า dtii hâa son las 5 de la madrugada, ห้าโมงเช้า hâa moong cháao las 11 de la mañana, ห้าโมงเย็น hâa moong yen las 5 de la tarde y ห้าทุ่ม hâa tûm las 11 de la noche. En cuanto ves la lógica, se aprende en una tarde. El español ya hace algo parecido con «de la mañana», «de la tarde» y «de la noche»; el tailandés solo va un poco más lejos. Únicamente necesitas los números del 1 al 12; si todavía no los dominas, empieza por nuestra guía de los números en tailandés.
¿Cómo se pregunta la hora en tailandés?
| Tailandés | Transcripción | Significado |
|---|---|---|
| ตอนนี้กี่โมงแล้ว | dtɔɔn-níi gìi moong lɛ́ɛo | ¿qué hora es ahora? |
| กี่โมงแล้วครับ | gìi moong lɛ́ɛo kráp | ¿qué hora es? (cortés, hablante masculino) |
| ร้านเปิดกี่โมง | ráan bpə̀ət gìi moong | ¿a qué hora abre la tienda? |
| รถไฟออกกี่โมง | rót-fai ɔ̀ɔk gìi moong | ¿a qué hora sale el tren? |
| เจอกันกี่โมงดี | jəə gan gìi moong dii | ¿a qué hora quedamos? |
กี่ gìi significa «cuántos», y โมง moong es la palabra para la hora del reloj, así que กี่โมง es literalmente «¿cuántas horas?». แล้ว lɛ́ɛo, «ya», da el matiz de «¿qué hora es ya?». La respuesta sigue la misma estructura: สามทุ่มแล้ว sǎam tûm lɛ́ɛo, «ya son las 9 de la noche».
El reloj tailandés de seis horas
El día se divide en bloques, y cada bloque cuenta sus horas desde su comienzo. Aquí están en orden.
La madrugada: ตี + número (de 1 a 5)
Las horas después de medianoche llevan ตี dtii delante del número: ตีหนึ่ง dtii nʉ̀ng (la 1 de la madrugada), ตีสอง dtii sɔ̌ɔng (las 2), hasta ตีห้า dtii hâa (las 5). ตี significa literalmente «golpear». Si un amigo te dice que se acostó a las ตีสาม dtii sǎam, eran las 3 de la madrugada.
La mañana: número + โมงเช้า (de 6 a 11)
A partir de las 6, las horas son número + โมงเช้า moong cháao, «hora de la mañana». Las 6 de la mañana son หกโมงเช้า hòk moong cháao. Después hay dos formas de contar de uso corriente:
- La cuenta directa: เจ็ดโมงเช้า jèt moong cháao (las 7), แปดโมงเช้า bpɛ̀ɛt moong cháao (las 8), hasta สิบเอ็ดโมงเช้า sìp-èt moong cháao (las 11).
- La cuenta tradicional, que vuelve a empezar después de las 6: โมงเช้า moong cháao a secas (las 7), สองโมงเช้า sɔ̌ɔng moong cháao (las 8), สามโมงเช้า sǎam moong cháao (las 9), สี่โมงเช้า sìi moong cháao (las 10), ห้าโมงเช้า hâa moong cháao (las 11).
Las dos son correctas y oirás las dos. Usa tú la cuenta directa, que es la más fácil y siempre se entiende, pero aprende a reconocer la otra: si alguien dice สองโมงเช้า, se refiere a las 8 de la mañana, no a las 2. Por eso importa เช้า cháao: te dice en qué bloque estás.
Mediodía y primera parte de la tarde: เที่ยง y บ่าย + número + โมง (de 12 a 16)
El mediodía es เที่ยง tîang o เที่ยงวัน tîang-wan. Las horas de la tarde ponen บ่าย bàai, «tarde», delante del número:
- La 1 de la tarde es บ่ายโมง bàai moong, sin ningún número.
- Las 2 son บ่ายสองโมง bàai sɔ̌ɔng moong; las 3, บ่ายสามโมง bàai sǎam moong.
- Las 4 son บ่ายสี่โมง bàai sìi moong o, con la misma frecuencia, สี่โมงเย็น sìi moong yen.
Final de la tarde: número + โมงเย็น (de 16 a 18)
Cuando baja el calor, las horas pasan a ser โมงเย็น moong yen, «hora del atardecer fresco»: สี่โมงเย็น sìi moong yen (las 4 de la tarde), ห้าโมงเย็น hâa moong yen (las 5), หกโมงเย็น hòk moong yen (las 6). Aquí el número conserva su valor real, como en un reloj de doce horas.
La noche: número + ทุ่ม (de 19 a 23)
Al anochecer, la cuenta vuelve a empezar con ทุ่ม tûm, colocado después del número: หนึ่งทุ่ม nʉ̀ng tûm (las 7 de la tarde), สองทุ่ม sɔ̌ɔng tûm (las 8 de la noche), สามทุ่ม sǎam tûm (las 9), สี่ทุ่ม sìi tûm (las 10), ห้าทุ่ม hâa tûm (las 11). En el habla informal, las 7 también se dicen ทุ่มหนึ่ง tûm nʉ̀ng, a menudo pronunciado tûm nʉng.
La forma más sencilla de convertir: horas ทุ่ม + 6 = la hora de la noche. สองทุ่ม es 2 + 6 = las 8 de la noche.
La medianoche
La medianoche es เที่ยงคืน tîang-kʉʉn, literalmente «el mediodía de la noche». La cuenta tradicional también la llama หกทุ่ม hòk tûm, la sexta hora de la noche, pero lo que más oirás es เที่ยงคืน.
El día completo en tailandés
| Hora | Tailandés | Transcripción |
|---|---|---|
| 00:00 | เที่ยงคืน (หกทุ่ม) | tîang-kʉʉn (hòk tûm) |
| 01:00 | ตีหนึ่ง | dtii nʉ̀ng |
| 02:00 | ตีสอง | dtii sɔ̌ɔng |
| 03:00 | ตีสาม | dtii sǎam |
| 04:00 | ตีสี่ | dtii sìi |
| 05:00 | ตีห้า | dtii hâa |
| 06:00 | หกโมงเช้า | hòk moong cháao |
| 07:00 | เจ็ดโมงเช้า / โมงเช้า | jèt moong cháao / moong cháao |
| 08:00 | แปดโมงเช้า / สองโมงเช้า | bpɛ̀ɛt moong cháao / sɔ̌ɔng moong cháao |
| 09:00 | เก้าโมงเช้า / สามโมงเช้า | gâao moong cháao / sǎam moong cháao |
| 10:00 | สิบโมงเช้า / สี่โมงเช้า | sìp moong cháao / sìi moong cháao |
| 11:00 | สิบเอ็ดโมงเช้า / ห้าโมงเช้า | sìp-èt moong cháao / hâa moong cháao |
| 12:00 | เที่ยง / เที่ยงวัน | tîang / tîang-wan |
| 13:00 | บ่ายโมง | bàai moong |
| 14:00 | บ่ายสองโมง | bàai sɔ̌ɔng moong |
| 15:00 | บ่ายสามโมง | bàai sǎam moong |
| 16:00 | บ่ายสี่โมง / สี่โมงเย็น | bàai sìi moong / sìi moong yen |
| 17:00 | ห้าโมงเย็น | hâa moong yen |
| 18:00 | หกโมงเย็น | hòk moong yen |
| 19:00 | หนึ่งทุ่ม | nʉ̀ng tûm |
| 20:00 | สองทุ่ม | sɔ̌ɔng tûm |
| 21:00 | สามทุ่ม | sǎam tûm |
| 22:00 | สี่ทุ่ม | sìi tûm |
| 23:00 | ห้าทุ่ม | hâa tûm |
¿Por qué ตี, โมง y ทุ่ม?
Estas palabras suelen relacionarse con la forma en que antiguamente se anunciaban las horas en las ciudades tailandesas: un gong durante el día, cuyo sonido habría dado โมง moong; un tambor por la noche, cuyo sonido habría dado ทุ่ม tûm; y ตี dtii, «golpear», para las horas que se tocaban en la madrugada. Sea cual sea la historia exacta, la lógica es útil: cada palabra te dice en qué parte del día estás, así que en la cuenta tradicional el número nunca tiene que pasar de seis.
El reloj de 24 horas: นาฬิกา
Por escrito, en los horarios, en la televisión y en los anuncios oficiales, Tailandia usa el reloj de 24 horas. La hora va seguida de นาฬิกา naa-lí-gaa («reloj», «horas») y los minutos de นาที naa-tii. Por escrito, un punto separa las horas de los minutos y se añade la abreviatura น.: 18.30 น.
| Escrito | Tailandés | Transcripción |
|---|---|---|
| 07.00 น. | เจ็ดนาฬิกา | jèt naa-lí-gaa |
| 13.00 น. | สิบสามนาฬิกา | sìp-sǎam naa-lí-gaa |
| 18.30 น. | สิบแปดนาฬิกาสามสิบนาที | sìp-bpɛ̀ɛt naa-lí-gaa sǎam-sìp naa-tii |
| 00.00 น. | ศูนย์นาฬิกา | sǔun naa-lí-gaa |
Tienes que saber leer este sistema, pero en la conversación suena rígido. Pregunta a un amigo tailandés a qué hora empieza la película y te dirá สองทุ่ม sɔ̌ɔng tûm, no ยี่สิบนาฬิกา yîi-sìp naa-lí-gaa.
Minutos, «y media» y «menos»
Los minutos van después de la hora, con o sin นาที naa-tii. Cuando se añaden minutos, เช้า y เย็น se suelen omitir, porque el contexto deja claro el periodo:
| Tailandés | Transcripción | Hora |
|---|---|---|
| แปดโมงสิบนาที | bpɛ̀ɛt moong sìp naa-tii | 8:10 de la mañana |
| เก้าโมงสิบห้า | gâao moong sìp-hâa | 9:15 de la mañana |
| เจ็ดโมงครึ่ง | jèt moong krʉ̂ng | 7:30 de la mañana |
| บ่ายสองโมงครึ่ง | bàai sɔ̌ɔng moong krʉ̂ng | 14:30 |
| สองทุ่มยี่สิบ | sɔ̌ɔng tûm yîi-sìp | 20:20 |
| ตีหนึ่งครึ่ง | dtii nʉ̀ng krʉ̂ng | 1:30 de la madrugada |
| อีกห้านาทีสามทุ่ม | ìik hâa naa-tii sǎam tûm | las nueve menos cinco (de la noche) |
| แปดโมงตรง | bpɛ̀ɛt moong dtrong | las 8 en punto |
- «Y media» es ครึ่ง krʉ̂ng, «mitad», después de la hora.
- No hay equivalente de «y cuarto» ni de «menos cuarto»: di สิบห้า sìp-hâa (quince) o สี่สิบห้า sìi-sìp-hâa (cuarenta y cinco).
- «Menos» se dice con อีก ìik + minutos + la hora que viene: «cinco minutos más, las nueve». Mucha gente dice simplemente สองทุ่มห้าสิบห้า sɔ̌ɔng tûm hâa-sìp-hâa (20:55).
- «Más o menos» es ประมาณ bprà-maan: ประมาณสองทุ่ม bprà-maan sɔ̌ɔng tûm, «hacia las 8 de la noche».
¿Hora del reloj o duración? โมง y ชั่วโมง
No confundas la hora del reloj con una duración. โมง moong es un momento; ชั่วโมง chûa-moong es una hora de duración.
ประชุมบ่ายสามโมง bprà-chum bàai sǎam moong: la reunión es a las 3 de la tarde.
ประชุมสามชั่วโมง bprà-chum sǎam chûa-moong: la reunión dura tres horas.
En la historia La oficina de Mali, donde aparece por primera vez โมง, Mali aguanta una reunión de tres horas. Para preguntar cuánto tiempo lleva algo, di ใช้เวลากี่ชั่วโมง chái wee-laa gìi chûa-moong? («¿cuántas horas se tarda?»), y para «de… a…», usa ตั้งแต่… ถึง… dtâng-dtɛ̀ɛ… tʉ̌ng…: ร้านเปิดตั้งแต่แปดโมงเช้าถึงสี่ทุ่ม ráan bpə̀ət dtâng-dtɛ̀ɛ bpɛ̀ɛt moong cháao tʉ̌ng sìi tûm, «la tienda abre de 8 de la mañana a 10 de la noche».
Palabras del tiempo en tailandés: mañana, ahora, hoy
| Tailandés | Transcripción | Significado |
|---|---|---|
| ตอนเช้า | dtɔɔn-cháao | por la mañana |
| ตอนสาย | dtɔɔn-sǎai | a media mañana, tarde por la mañana |
| ตอนเที่ยง | dtɔɔn-tîang | a mediodía |
| ตอนบ่าย | dtɔɔn-bàai | por la tarde |
| ตอนเย็น | dtɔɔn-yen | al atardecer |
| ตอนกลางคืน | dtɔɔn-glaang-kʉʉn | por la noche |
| ตอนนี้ | dtɔɔn-níi | ahora |
| วันนี้ | wan-níi | hoy |
| เมื่อวาน | mʉ̂a-waan | ayer |
| พรุ่งนี้ | prûng-níi | mañana (el día siguiente) |
| เมื่อเช้า | mʉ̂a-cháao | esta mañana (antes, hoy) |
| คืนนี้ | kʉʉn-níi | esta noche |
| เมื่อคืน | mʉ̂a-kʉʉn | anoche |
ตอน dtɔɔn significa «en el momento de», y también funciona delante de una hora: ตอนแปดโมง dtɔɔn bpɛ̀ɛt moong, «a las ocho». Aun así, el tailandés lo omite a menudo: ผมตื่นหกโมงเช้า pǒm dtʉ̀ʉn hòk moong cháao, «me despierto a las 6 de la mañana». Hay otras dos palabras que aparecen constantemente: สาย sǎai, «tarde por la mañana», como en มาสาย maa sǎai, «llegar tarde», y ดึก dʉ̀k, «tarde por la noche», como en นอนดึก nɔɔn dʉ̀k, «acostarse tarde». Para los días de la semana y los meses, consulta los días y los meses en tailandés.
Errores frecuentes al decir la hora en tailandés
- Decir หนึ่งโมง para la 1 de la tarde. La tarde necesita บ่าย: la 1 de la tarde es บ่ายโมง bàai moong.
- Olvidar la palabra del periodo. สองโมง sɔ̌ɔng moong a secas es ambiguo: di สองโมงเช้า para las 8 de la mañana o บ่ายสองโมง para las 2 de la tarde.
- Poner ตี después del número. Es ตีสอง dtii sɔ̌ɔng (las 2 de la madrugada), mientras que ทุ่ม va detrás: สองทุ่ม sɔ̌ɔng tûm (las 8 de la noche).
- Confundir โมง y ชั่วโมง. สามโมง es una hora del reloj; สามชั่วโมง, tres horas de duración.
- Usar นาฬิกา en la conversación. Es correcto, pero suena a anuncio de radio; resérvalo para leer.
Cómo practicar la hora en tailandés
- Traduce tu propio día. Di la hora en tailandés cada vez que mires el móvil. Los bloques se vuelven automáticos en pocos días, y ทุ่ม deja de necesitar el truco del «+ 6».
- Lee horarios. Los billetes de tren, los horarios de autobús y la programación de la televisión usan el reloj de 24 horas, así que te entrenan en el sistema นาฬิกา mientras esperas.
- Aprende las horas dentro de una rutina. Las horas se recuerdan mejor cuando pertenecen a una escena: despertarse un lunes, una semana ajetreada, un tren que no hay que perder. Hugo empieza sus clases de tailandés en Lunes por la mañana, y en Kru May cada frase de la historia se puede escuchar a velocidad natural y lenta.
Preguntas y respuestas
¿Cómo se pregunta «qué hora es» en tailandés?
Di ตอนนี้กี่โมงแล้ว (dtɔɔn-níi gìi moong lɛ́ɛo), o simplemente กี่โมงแล้ว (gìi moong lɛ́ɛo), y añade ครับ (kráp) o คะ (ká) por cortesía. Para preguntar a qué hora pasa algo, pon กี่โมง después del verbo: ร้านเปิดกี่โมง (ráan bpə̀ət gìi moong), «¿a qué hora abre la tienda?».
¿Qué significa ทุ่ม en tailandés?
ทุ่ม (tûm) cuenta las horas de la noche a partir de las 19:00: หนึ่งทุ่ม (nʉ̀ng tûm) son las 7 de la tarde, สองทุ่ม (sɔ̌ɔng tûm) las 8 de la noche, y así hasta ห้าทุ่ม (hâa tûm), las 11 de la noche.
¿Cómo se dice la 1 de la tarde en tailandés?
La 1 de la tarde es บ่ายโมง (bàai moong), «hora de la tarde», sin la palabra «uno». Las 2 de la tarde son บ่ายสองโมง (bàai sɔ̌ɔng moong) y las 3, บ่ายสามโมง (bàai sǎam moong).
¿Usan los tailandeses el reloj de 24 horas?
Sí, por escrito y en contextos formales: horarios, televisión, avisos oficiales. La hora va seguida de นาฬิกา (naa-lí-gaa), así que 13.00 น. se lee สิบสามนาฬิกา (sìp-sǎam naa-lí-gaa). En la conversación, la mayoría de la gente usa el reloj tradicional.
Practica con estas historias
Lee las palabras de este artículo en contexto, en historias ilustradas con audio.
Lunes por la mañana
เช้าวันจันทร์
Hugo empieza clases de tailandés con Kru May. El tema de hoy: los días de la semana.
La semana de Hugo
สัปดาห์ของฮิวโก้
Trabajo, mercado, clase de tailandés, restaurante… y un domingo entero durmiendo. Som lo aprueba.
El BTS
นั่งรถไฟฟ้า
Hugo toma el BTS solo hasta el centro por primera vez. Llegar es fácil. Salir de la estación Siam es otra historia.
Sigue leyendo
Palabras básicas en tailandés: hola, gracias y las primeras frases
Las palabras básicas en tailandés: hola con el wai, gracias, perdón, no pasa nada, sí y no, por favor, ¿qué tal?, adiós y «no entiendo».
Números en tailandés: cómo contar del 1 al 1 000 000
Los números en tailandés del 0 al millón: las diez cifras, los dos irregulares, cómo formar cualquier número, los numerales tailandeses y los precios.
La familia en tailandés: madre, padre, hermanos, abuelos y más
El vocabulario de la familia en tailandés: พ่อ, แม่, พี่, น้อง, los cuatro abuelos, los tíos según su edad y su lado, y por qué llamas พี่ al camarero.