Tony w języku tajskim: pięć tonów i jak je czytać
Ostatnia aktualizacja
Standardowy tajski ma pięć tonów: średni, niski, opadający, wysoki i wznoszący. Ton jest częścią słowa: ขา (kǎa, ton wznoszący) znaczy „noga”, a ข่า (kàa, ton niski) to „galangal”.
Tajska pisownia wskazuje ton każdej sylaby. Zależy on od trzech rzeczy: klasy pierwszej spółgłoski, tego, czy sylaba jest żywa czy martwa, oraz znaku tonalnego, jeśli taki występuje. Ten poradnik wyjaśnia każdy krok na przykładach.
Jakie są tony w języku tajskim?
Pięć tajskich tonów to średni (สามัญ), niski (เอก), opadający (โท), wysoki (ตรี) i wznoszący (จัตวา). Ta sama sylaba kaa daje pięć różnych słów w zależności od tonu.
| Ton | Nazwa tajska | Jak brzmi | W transkrypcji | Przykład |
|---|---|---|---|---|
| Średni | สามัญ (sǎa-man) | Równy, w środku skali twojego głosu | bez akcentu (kaa) | คา kaa · utknąć |
| Niski | เอก (èek) | Równy i niski, nieco poniżej zwykłego głosu | akcent ciężki (kàa) | ข่า kàa · galangal |
| Opadający | โท (too) | Zaczyna się wysoko i wyraźnie opada | cyrkumfleks (kâa) | ค่า kâa · wartość, cena |
| Wysoki | ตรี (dtrii) | Wysoki, często lekko wznoszący się na końcu | akcent ostry (káa) | ค้า káa · handlować |
| Wznoszący | จัตวา (jàt-dtà-waa) | Zaczyna się nisko, opada, a potem wznosi | haczek (kǎa) | ขา kǎa · noga |
Kolory są te same, których Kru May używa dla tonów w aplikacji: średni na szaro, niski na niebiesko, opadający na różowo, wysoki na bursztynowo, a wznoszący na zielono.
Jakie znaki tonalne ma język tajski?
Tajski ma cztery znaki tonalne, zapisywane nad początkową spółgłoską sylaby (albo nad samogłoską, gdy ta również jest zapisana u góry). Sylaba bez znaku tonalnego też ma ton, wyznaczony przez pozostałe zasady.
| Znak | Nazwa | Używany z |
|---|---|---|
| ◌่ | ไม้เอก (mái èek) | Wszystkimi trzema klasami |
| ◌้ | ไม้โท (mái too) | Wszystkimi trzema klasami |
| ◌๊ | ไม้ตรี (mái dtrii) | Tylko spółgłoskami klasy średniej |
| ◌๋ | ไม้จัตวา (mái jàt-dtà-waa) | Tylko spółgłoskami klasy średniej |
Uwaga: nazwa znaku nie zawsze odpowiada tonowi, który daje. ไม้เอก daje ton niski przy spółgłoskach klasy średniej i wysokiej, ale opadający przy spółgłoskach klasy niskiej: ค่า to kâa, ton opadający.
Czym jest sylaba żywa i martwa w tajskim?
Sylaba żywa kończy się długą samogłoską albo na m, n, ng, w lub y. Sylaba martwa kończy się krótką samogłoską albo dźwiękiem k, p lub t. Gdy brak znaku tonalnego, to od tego zależy ton sylaby.
- Sylaba żywa (คำเป็น)
- Kończy się długą samogłoską (มา, maa) albo na m, n, ng, w, y (กิน, gin). Samogłoski -ำ (am), ใ- i ไ- (ai) oraz เ-า (ao) też liczą się jako żywe.
- Sylaba martwa (คำตาย)
- Kończy się krótką samogłoską (จะ, jà) albo dźwiękiem k, p lub t (มาก, mâak; กับ, gàp; ผิด, pìt).
Jak ustalić ton tajskiej sylaby?
Ustal klasę pierwszej spółgłoski, sprawdź, czy jest znak tonalny, a jeśli go nie ma, sprawdź, czy sylaba jest żywa czy martwa. Tabela poniżej podaje ton dla każdego połączenia.
| Klasa | Bez znaku, żywa | Bez znaku, martwa, krótka samogłoska | Bez znaku, martwa, długa samogłoska | ◌่ | ◌้ | ◌๊ | ◌๋ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Klasa średnia | Średni | Niski | Niski | Niski | Opadający | Wysoki | Wznoszący |
| Klasa wysoka | Wznoszący | Niski | Niski | Niski | Opadający | nie występuje | nie występuje |
| Klasa niska | Średni | Wysoki | Opadający | Opadający | Wysoki | nie występuje | nie występuje |
Przykłady
| Słowo | Dlaczego | Ton |
|---|---|---|
| กิน gin · jeść | klasa średnia, żywa | Średni |
| กับ gàp · z | klasa średnia, martwa | Niski |
| ไก่ gài · kurczak | klasa średnia + ่ | Niski |
| ได้ dâi · móc, dostać | klasa średnia + ้ | Opadający |
| โต๊ะ dtó · stół | klasa średnia + ๊ | Wysoki |
| ตั๋ว dtǔa · bilet | klasa średnia + ๋ | Wznoszący |
| ขา kǎa · noga | klasa wysoka, żywa | Wznoszący |
| ผัก pàk · warzywo | klasa wysoka, martwa | Niski |
| ข้าว kâao · ryż | klasa wysoka + ้ | Opadający |
| มา maa · przychodzić | klasa niska, żywa | Średni |
| รัก rák · kochać | klasa niska, martwa, krótka samogłoska | Wysoki |
| มาก mâak · bardzo, dużo | klasa niska, martwa, długa samogłoska | Opadający |
| พ่อ pɔ̂ɔ · ojciec | klasa niska + ่ | Opadający |
| น้ำ náam · woda | klasa niska + ้ | Wysoki |
Co robi nieme ห lub อ przed spółgłoską?
Nieme ห zapisane przed sonantem klasy niskiej (ง ญ น ม ย ร ล ว) sprawia, że sylaba podlega zasadom klasy wysokiej: มา to maa (przychodzić), ale หมา to mǎa (pies). W czterech częstych słowach nieme อ przed ย sprawia, że sylaba podlega zasadom klasy średniej.
Te cztery słowa z niemym อ to อยู่ (yùu, być gdzieś, mieszkać), อย่า (yàa, nie, w zakazach), อย่าง (yàang, rodzaj, jak) i อยาก (yàak, chcieć).
Czy zasady tonów tajskich mają wyjątki?
Tak, kilka. Niektóre bardzo częste słowa wymawia się z innym tonem lub inną długością samogłoski, niż sugeruje pisownia, a zapożyczenia czasem łamią zasady.
Dwa klasyczne przykłady: เขา (on, ona) zapisuje się z tonem wznoszącym, ale zwykle wymawia z wysokim, káo; ฉัน (ja) zapisuje się z tonem wznoszącym, ale często wymawia z wysokim, chán. Gdy pisownia i wymowa się rozchodzą, kieruj się tym, co słyszysz.
Jak nauczyć się słyszeć tajskie tony?
Słuchanie tych samych słów najpierw powoli, a potem w naturalnym tempie, to najpewniejszy sposób, by zacząć słyszeć tajskie tony. Pomaga też porównywanie słów, które różnią się tylko tonem.
W Kru May każde zdanie i każde słowo ma wolną wersję, a każde słowo pokazuje swój ton kolorem i małą krzywą. Czytasz w kontekście, więc słyszysz tony w prawdziwych zdaniach, a nie w oderwanych ćwiczeniach.
