Thais typen: een Thais toetsenbord toevoegen op telefoon en computer

Elke telefoon en computer heeft al een Thais toetsenbord; je hoeft het alleen aan te zetten. Op een iPhone of iPad ga je naar Instellingen > Algemeen > Toetsenbord > Toetsenborden > Voeg nieuw toetsenbord toe > Thai. Op Android voeg je Thai toe in je toetsenbordapp (Gboard: Talen > Toetsenbord toevoegen). Op een Mac of een Windows-pc voeg je Thai toe als invoerbron of als taal. Overal gaat het om dezelfde standaardindeling, Kedmanee, en elke Thaise lettergreep typ je in een vaste volgorde: voorafgaande klinker, medeklinker, klinker erboven of eronder, toonteken en dan de klinker die volgt.

Hieronder vind je de installatie per apparaat, stap voor stap, waar de klinkers en toontekens zitten, en de kleine gewoontes waarmee je snel Thais typt: ๆ, Thaise cijfers en het beroemde 555.

Een Thais toetsenbord toevoegen op iPhone en iPad

1. Open Instellingen > Algemeen > Toetsenbord > Toetsenborden.
2. Tik op Voeg nieuw toetsenbord toe… en kies Thai in de lijst.
3. Tik in een willekeurige app op de wereldbol linksonder op het toetsenbord om van taal te wisselen. Houd hem ingedrukt om een toetsenbord uit de lijst te kiezen.

Het Thais heeft 44 medeklinkers, meer dan vijftien klinkertekens en vier toontekens: veel meer dan er op drie rijen telefoontoetsen passen. Het iPhone-toetsenbord zet daarom de meest gebruikte tekens op de hoofdlaag en de rest op een tweede laag, die je opent met de shifttoets (⇧). Kun je een letter niet vinden, dan staat hij bijna altijd op die tweede laag.

Op een iPad met een fysiek toetsenbord gebruik je hetzelfde Thaise toetsenbord, en de toetsen volgen de Kedmanee-posities die je verderop ziet.

Een Thais toetsenbord toevoegen op Android (Gboard)

Gboard, het standaardtoetsenbord op de meeste Android-telefoons, kan prima met Thai overweg.

1. Open de instellingen van Gboard: tik op het tandwiel op het toetsenbord, of ga naar Instellingen > Systeem > Talen en invoer > Schermtoetsenbord > Gboard (het precieze pad verschilt wat per merk).
2. Tik op Talen > Toetsenbord toevoegen en zoek Thai.
3. Kies een indeling. Neem de standaardindeling als je echt wilt leren typen; kies handschrift als je de letters liever met je vinger tekent.
4. Tik op Klaar en wissel daarna van taal met de wereldbol of door de spatiebalk ingedrukt te houden.

Samsung-telefoons hebben een eigen toetsenbord; daar voeg je Thai toe in de toetsenbordinstellingen onder Talen en typen.

Een Thais toetsenbord toevoegen op een Mac

1. Open Systeeminstellingen > Toetsenbord.
2. Klik onder Tekstinvoer op Wijzig… naast Invoerbronnen.
3. Klik op +, kies Thai, selecteer Thai (de Kedmanee-indeling) of Thai – Pattachote en klik op Voeg toe.
4. Wissel met Control-spatiebalk, met het invoermenu in de menubalk of, afhankelijk van je instellingen, met de wereldbol-toets (fn).

Tip: het invoermenu heeft een optie Toon toetsenbordweergave. Die toont live een kaart van de Thaise toetsen op je scherm, en de kaart verandert als je shift indrukt. Zo leer je het snelst waar alles zit.

Een Thais toetsenbord toevoegen op Windows

1. Open Instellingen > Tijd en taal > Taal en regio.
2. Klik op Een taal toevoegen, zoek Thai en installeer het.
3. Wil je de indeling wijzigen, open dan het menu … naast Thai en kies Taalopties > Een toetsenbord toevoegen. Je ziet daar Thai Kedmanee, Thai Pattachote en hun varianten zonder ShiftLock (‘non-ShiftLock’).
4. Wissel met Windows-toets + spatiebalk.

In Thailand zijn veel computers zo ingesteld dat de backtick-toets (`, boven Tab) wisselt tussen Thai en Engels. Windows biedt die keuze aan in de instellingen voor sneltoetsen van de invoertaal zodra Thai is geïnstalleerd; handig als je vaak wisselt.

Kedmanee en Pattachote: de twee Thaise indelingen

Kedmanee (เกษมณี) is de standaard. Hij stamt van de Thaise typemachines uit de eerste helft van de twintigste eeuw, staat op bijna elk toetsenbord dat in Thailand wordt verkocht, en het is de indeling die iedere Thailander op school en op kantoor leert. Pattachote (ปัตตะโชติ) is later ontworpen om de meest gebruikte letters onder de sterkste vingers te leggen. Hij zit nog steeds in Mac en Windows, maar bijna niemand gebruikt hem.

Leer dus Kedmanee. Elk toetsenbord dat je in Thailand tegenkomt, elk typprogramma en elk toetsenbordschema op internet gaat ervan uit.

Waar zitten de Thaise klinkers en toontekens?

De tabel hieronder gebruikt de letters van een Amerikaans QWERTY-toetsenbord, zoals de meeste Nederlanders hebben. De Thaise indeling ligt op de fysieke toetsen; op een Belgisch AZERTY-toetsenbord gaat het om dezelfde toetsen, maar staan er soms andere letters op.

Kedmanee zet de meest gebruikte Thaise letters op de middelste rij:

A S D F G H J K L ; ’ → ฟ ห ก ด เ ้ ่ า ส ว ง

Je wijsvingers rusten op ด en ่, en de twee meest gebruikte toontekens zitten naast elkaar midden op het toetsenbord. In de tabel staat de positie van elk klinkerteken en toonteken dat je dagelijks gebruikt.

Twee letters op het toetsenbord, ฃ en ฅ (backslash en Shift + backslash), zijn verouderd: ze horen nog bij het alfabet, maar geen enkel modern woord gebruikt ze. Zeggen de namen in de tabel je nog niets, dan leggen het deel over klinkers in onze gids over het Thaise alfabet en het deel over toontekens uit wat elk teken doet, met audio.

In welke volgorde typ je een Thaise lettergreep?

Het Thais schrijft klinkers vóór, na, boven en onder de medeklinker. Een computer slaat een lettergreep op als één reeks tekens, en die reeks moet je in de juiste volgorde typen:

1. Een voorafgaande klinker (เ แ โ ใ ไ), als die er is. Hij staat vóór de medeklinker, dus je typt hem eerst.
2. De beginmedeklinker, of beide medeklinkers van een cluster (คร, กล…).
3. Een klinker boven of onder de medeklinker (ิ ี ึ ื ุ ู ั ็).
4. Het toonteken (่ ้ ๊ ๋) of het stomteken ์.
5. Een volgende klinker (า, ะ, ำ…) en daarna de slotmedeklinker.

Let op twee valkuilen. In น้ำ komt het toonteken vóór ำ, omdat ำ een klinker is die na de medeklinker volgt. En in ใกล้ staat het toonteken op de tweede medeklinker van het cluster, ล, dus typ je het na ล.

Waarom doet de volgorde ertoe als het woord er goed uitziet? Omdat een woord dat in de verkeerde volgorde is getypt er op het scherm hetzelfde kan uitzien, maar uit een andere reeks tekens bestaat. Zoekmachines, spellingcontroles en woordenboeken herkennen het dan niet, en sommige lettertypes tonen de tekens vreemd gestapeld of met een gestippeld cirkeltje. Bouw ำ ook niet uit twee losse stukjes op: het heeft een eigen toets (E).

Nog een verschil met het Nederlands: het Thais zet geen spaties tussen woorden. Je typt een hele zinsnede als één blok en gebruikt een spatie alleen waar wij een komma of een punt zouden zetten. Je telefoon en computer weten zelf waar woorden eindigen en breken de regels correct af.

ๆ, Thaise cijfers en 555 typen

ๆ (máai-yá-mók) herhaalt het woord ervoor: ช้า ๆ cháa-cháa (‘langzaam’, ‘rustig aan’), มาก ๆ mâak-mâak (‘echt heel erg’). Je vindt het onder de Q. Volgens de officiële regel staat er een spatie voor en na (ช้า ๆ หน่อย), maar in berichtjes plakken mensen het vaak aan het woord vast (มากๆ).

Thaise cijfers (๑ ๒ ๓…) zitten met shift op de cijferrij, maar niet op volgorde: ๑ is Shift + 2, ๐ is Shift + Q en het bahtteken ฿ is Shift + 7. In de praktijk typ je ze zelden, want Thailanders schrijven prijzen, tijden en telefoonnummers met gewone cijfers. Het addertje: in de Thaise modus typt de cijferrij van een computer letters (ๅ / - ภ ถ…). Voor 1, 2, 3 schakel je dus naar Engels of gebruik je het numerieke toetsenblok. Op een telefoon geeft de 123-toets gewoon de normale cijfers. Wil je Thaise cijfers leren lezen, kijk dan in het deel over cijfers van de alfabetgids en in ons artikel over Thaise getallen.

555 is hoe Thailanders lachen op schrift. Vijf is ห้า hâa, dus 555 lees je als ‘ha ha ha’. Je ziet 55 voor een glimlach en 55555+ als iets echt grappig is. Andere chatgewoontes zijn losse spellingen van de beleefdheidspartikels, zoals คับ voor ครับ; die worden uitgelegd in onze gids over Thaise beleefdheidspartikels.

Tips om sneller Thais te typen

• Zoek woorden op met handschrift. Met de handschriftindeling van Gboard kun je een woord van een menukaart of een bord overnemen door het na te tekenen, nog voordat je het toetsenbord kent. Plak het daarna in een woordenboek.
• Probeer spraakinvoer. Zowel het dicteren op de iPhone (de microfoontoets) als spraakinvoer van Gboard werkt in het Thais. Schrijft de telefoon het woord dat je bedoelde, dan zat je uitspraak in elk geval in de buurt; zo niet, controleer dan de toon.
• Houd de toetsenbordkaart in zicht. Stickers voor fysieke toetsen kosten weinig in Thailand, de toetsenbordweergave van de Mac toont de indeling live en Windows heeft een schermtoetsenbord (zoek ‘Schermtoetsenbord’ in het Startmenu).
• Typ de woorden die je leert. Een nieuw woord typen dwingt je om het letter voor letter te spellen, en dat is uitstekende leesoefening. Leer je tegelijk de letters, dan vind je in het alfabetgedeelte van Kru May de 44 medeklinkers met hun namen, de 32 klinkers en de cijfers, allemaal met audio.
• Schrijf echte berichtjes. In het verhaal Het berichtje stuurt Mali Hugo een sms in het Thais die hij niet kan lezen. Je eerste korte berichtjes versturen, al is het maar ขอบคุณครับ kɔ̀ɔp-kun kráp of ขอบคุณค่ะ kɔ̀ɔp-kun kâ, is de beste manier om niet langer in Hugo’s schoenen te staan.